12 تورک اؤلکه سيندن 30دان چوخ بیلیم آدامي تورک لهجه لری نین گوجلنمه سی نین یوللارینی آراشدیردیلار
میللی حرکت چهار شنبه ۱۹ فروردين ۱۳۸۸: تورک لر 13. عصره قدر تک بير يازي ديلي ايستيفاده ائتمکده ايدي. گؤی تورک، اسکی اويغور و قاراخانلي يازي ديللري، بوتون تورک لرين اورتاق يازي ديللري ايدي. اوخوما يازما بيلن هر تورک، 11. عصرده يازيلميش کوتادگو بيليگي اوخويوب آنلايا بيليردي.
12. عصرده کي احمد يسوي نين حيکمت لري بوتون تورک دونياسي نين اورتاق شعر محصوللاري ايدي. 11. عصردن باشلاياراق اوغوزلارين آذربايجان و آنادولويا يئرلشمه لري و تورکيستانلا قارادنيزين شيماليندا قالميش تورک لردن جوغرافييا اولاراق، داها سونرا دا سياسي اولاراق اوزاق دوشموش اولمالاري نتيجه سينده آذربايجان و آنادولودا اوغوز آغيزينا سؤيکنن يئني بير تورک يازي ديلي دوغولدو. يونوس امره لرين، عاشيق پاشالارين، سولئيمان چلبي لرين ديلي. تورک ديلي نين بو گونه قدر گلن بو قولونا علم دونياسيندا اوغوزجا و يا غرب تورکجه سي دئييلير.
یئنی چاغ قزئتینده یئر آلان بیلگی لره گؤره، عوثمانلي تورکجه سي، 16. عصر. باشلاريندان 20. عصر. باشلارينا قدر سورموش اولان باتی تورکجه سي دؤورودور. بونا قارشيليق تورکيستان و قارادنيزين شيماليندا قالميش اولان تورک لر، کيچيک دييشيکليک لرله قاراخانلي تورک يازي ديليني داوام ائتديرديلر. بو يازي ديلي نين 13-14. عصرلرده کي دؤورو هارئزم - کيپچاک تورکجه سي، 15. عصر. باشيندان 20. عصر. باشينا قدر سورموش اولان دؤورو چاغاتاي تورکجه سي آديني آلار. آنجاق بونلار علمي تئرمينلردير؛ شرقده ده غربده ده تورک لر 20. عصر باشلارينا قدر اؤز ديللرينه تورکجه، تورک ديلي دئميشلر. شيمال و شرق تورک لري نين روس حاکيميتينه گيرمه لريندن سونرا، 19. عصرده، روسيياداکي تورک لرين ديللريني آييرما مودتي باشلادي. گاسپيرالي ايسماعييل، هاميسيني بيرلشديرمه يه، روسلار ايسه آييرماغا چاليشيردي.
1917ده کي بولشئويک قيياميندان سونرا، گاسپيراليني ايزله ينلرين فعاليت لري قاداغان ائديلدي؛ سووئت لرده کي تورکلرين هر بويونون دانيشيق ديلي آيري بير يازي ديلي حالينا گتيريلدي. بئلجه بو گونکي تورک دونياسيندا 20 يازي ديلي ياراديلدي. هاميسيندا آيري-آيري زنگين ادبياتلار مئيدانا گلدي. 1990دان سونرا علاقه لر راحاتلايينجا، بير بيريندن اوزاق دوشموش بو زنگين ادبيات لارين قارشيليقلي اولاراق تانينماسي ضرورتي اورتايا چيخدي. تورک لهجه لريندن بير چوخ رومان و شعر سون 20-25 ايلده تورکييه تورکجه سينه کؤچورولدو. آذربايجاندان وهابزاده نين شعرلري، خاطيرلايارين، ائلچي نين رومانلاري؛ اؤزبکیستاندان چولپانين شعرلري، آيبئکين، عدالتلي يعقوبووون رومانلاري؛ قازاخچادان ماغجان جوماباي اوغلونون، تاتارجادان عبدولله توکايين شعرلري کيمي. آز دا اولسا ديگر تورک لهجه لرينه ده تورکييه تورکجه سيندن بعضي اثرلر کؤچورولدو.
بوتون بو فعاليت لر و سونوندا اورتايا چيخان محصوللار، کؤچورمه علمي نين قونوسودور. 31 مارت - 05 آپرئل 2009 تاريخ لرينده تورک سويون ليدئرليگينده، مال تپه اونيوئرسيتئتي، مدنيت و توريزم باخانلیغی، تيکا، قاضي اونيوئرسيتئتي و آوراسييا يازارلار بيرليگي نين امکداشليق ايله کؤچورمه ايش لري نين بو گونکي وضعيتيني و قارشيلاشيلان پروبلئملري اله آلان بير ييغينجاق ائديلدي. مال تپه اونيوئرسيتئتي نين قاييش داغينا يئرلشميش مارما کونقرئس مرکزي نين گؤزل اوتاق و سالونلاري تورک دونياسيندان گلن ادبياتچي لارا و گنج کؤچوروجولره قاپيلاريني آچدي؛ مال تپه اونيوئرسيتئتينده آلتي گونده ليک بير معلومات مراسيمي ياشاندي. بو جور ييغينجاقلار اوچون بير ايلک اولان ايکي گونده ليک آتئليه ايشينده گنج کؤچوروجولر اؤز لهجه لريندن ادبي متن لري تورکييه تورکجه سينه، تورکييه تورکجه سيندن سئچيلن ادبي متن لري ده اؤز لهجه لرينه کؤچوردولر. بئلجه پروبلئملر تطبیقلي اولاراق گؤرولوب موباحيثه ائديلدي.
12 تورک اؤلکه سيندن 30دان چوخ علم آدامي، ادبياتچي و گنج کؤچوروجونون قاتيلديغي ييغينجاغين سونوندا، بوتون عوضولرين ايشتيراکييلا بير نتيجه معلوماتي حاضيرلاندي. معلوماتدا، ييغينجاغين هر ايل تکرارلانماسي، تورک دونياسيندان کؤچوروله جک اثرلرين پريوريتئت سيراسينا قويولماسي، دانیشمالاري چوخ آزالميش اولان کاراي، هاکاس کيمي تورک بيرليکلرينه خوصوصي بير اؤنم وئريلمه سي، کامپییوتئر دستکلي ترجومه پروقراملاري ياراديلماسي، باشاریلي ايش لرين موکافاتلانديريلماسي، پروفئسسيونال کؤچوروجولر يئتيشديريلمه سي اوچون لازيملي تدبيرلرين آلينماسي و بوتون بو ديلک لرين تورک اؤلکه لري نين مدنيت باخانلیق لارينه چاتديريلماسي کيمي قرارلار آليندي. بو جور فعاليت لرين تورک دونياسيني بير-بيرينه داها چوخ ياخينلاشديرديغي شوبهه سيزدير. ييغينجاغي تشکيل ائدن قورولوشلاري نه قدر قئيد ائتسک آزدير.